Kavramı açıklamaya başlamadan önce, sıkça göz ardı ettiğimiz bir döngüyü hatırlayalım. Çünkü bazen suyun öylece toprağın üzerinde, tertemiz bir şekilde “peydahlanıverdiğini” düşünüyoruz. Oysa su, oraya ulaşıncaya kadar bir sürü badire atlatıyor. Yüzeye çıkınca da iş bitmiyor. Oradan buharlaşıyor, atmosfere karışıp yükseliyor, bulut olup yoğunlaşıyor, sonra yağmur olup yağıyor, toprağa karışıp derinlere iniyor, yukarı çıkmak için çabalıyor ve döngü yeniden başlıyor.

Ama sonuçta, çeşitli yer katmanlarına temas ediyor. Temas ettiği toprak tabakalarında ve kayaçlarda bulunan bazı maddeler, suyu görünce çözünüyorlar ve suyun bünyesine katılıyorlar. Bazı maddeler derken, çeşitli elementleri, mineralleri ve tuzları kastediyorum. Su yer altından yüzeye doğru çıkarken, bu maddelerin bazıları filtre etkisiyle sudan uzaklaşırken bazıları da kalıyor. Su kalitesi dediğimiz kavram, suyun içinde bu maddelerden hangilerinin bulunduğuna ve bunların yoğunluklarına bakıyor. Suyun berraklığı, tadı ve kokusu gibi özellikleri de, doğal olarak, su kalitesine göre değişiyor.

Suyun kalitesi, kişisel beğenimizin ve tercihlerimizin yanında, sağlığımız için de önemli. Suyun içerisindeki bazı maddeler vücut için çok da “dost” olmayabiliyor. Örneğin arsenik! 2008 yılı içerisinde çok sık duyduk bu elementin adını, bazı politik kavgalara bile konu oldu. Oysa işin gerçek yüzü oldukça basit: Yer katmanlarından suya arsenik karışması doğal ve olağan bir süreç. Suyun toprak tabakalarınca filtrelenip kendiliğinden yüzeye çıkmasını beklemek, sağlıklı ama uzun süren bir yol. Bir kuyu kazıp bu tabakaların altına inerek su çıkarmaksa daha hızlı, ama doğal olarak çok sağlıklı değil. Suyu ne kadar aşağıdan çıkarırsanız arsenik yoğunluğu da o kadar yüksek olur. Tabii ki, bu durum bölgenin jeolojik yapısıyla da ilişkili.

Yalnızca kendimiz için değil, tarım arazilerinde sulama için de su kalitesi çok önemli. Sulama suyunun elektriksel geçirgenliğinin, pH değerinin (asitlik-bazlık ölçüsünün), sertliğinin, mineral ve tuz yoğunluklarının mutlaka bilinmesi gerekiyor. Aksi takdirde, yani yanlış bir sulama suyu kullanılırsa, arazinin toprağı çok zarar görebiliyor ve bu toprakta yetişecek üründen de çok hayır gelmiyor.

Su kalitesinde genel olarak,  suda doğal olarak erimiş halde bulunan çeşitli katyonların (sodyum, potasyum, kalsiyum ve magnezyum gibi pozitif değerlikliler), anyonların (klor, sülfat, karbonat ve hidrokarbonat gibi negatif değerlikliler) ve çeşitli minerallerin varlığına bakılıyor. Bunlara da genel olarak “eriyebilir tuzlar” adı veriliyor, hani suda eriyorlar ya, o bakımdan... Bu tuzlar, suyun genel yoğunluğunu ve kimyasal özelliklerini değiştiriyorlar. Gereğinden fazla olmaları, bitkileri doğrudan zehirleyebiliyor ya da toprağı bozuyor. Hemen küçük bir tablo verelim, sulama suyunda eriyebilir tuzların toplam yoğunluğu (ETTY) ne olunca ne oluyor:

ETTY (ppm)   Suyun Niteliği
< 175              Çok iyi
175 – 525        İyi
525 – 1400      İzin verilebilir
1400 – 2100    Sakıncalı
> 2100            Kullanılmamalı

Sulama suları için “kilit” elementse sodyum. Çünkü sodyum toprak tarafından tutuluyor. Bunun sonucunda toprağın hava ve su geçirgenliği azalıyor, toprak alkali özellik kazanıyor, bitkilerin topraktan besin ve su alması da zorlaşıyor.

Suyun içerisinde belirli maddelerin bulunması da önemli. Canlıların gereksinim duydukları mineral ve tuzları alabilmeleri için en iyi “aracı” su. Yalnızca bitkiler için değil, bizim için de. Bu nedenle maden sularının değerini iyi bilmeli ve daha sık tüketmeliyiz.